نشست علمی یادروز سعدی/ روایت فیلسوفان از سعدی

خوان سعدی شیراز در سال «معارف اسلامي و فرهنگ ايراني در آثار سعدي»  برای فیلسوفان گسترده شد؛ موطن شیخ اجل این بار پذیرای بزرگان فلسفه ایران بود تا از نگاه خود، از حکت سعدی بگویند. اهالی فرهنگ، شاعران، دانشجویان، محققان و مشتاقان کلام شیخ شیراز، 31 فروردین ماه و در آستانه اردیبهشت ماه جلالی، در مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس گردهم جمع شدند تا خوشه چین برنامه های علمی یادروز سعدی در سال 91 باشند. 

گزارش تصویری نشست

بسامد بالای صفات جمالیه بر صفات جلالیه
در ابتدای این برنامه کوروش کمالی سروستانی، مدیر مرکز سعدی شناسی، از تلاش های ستاد برگزاری یادروز سعدی، استانداری فارس، بنیاد فارس شناسی، مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس و اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان قدردانی کرد.
وی سپس با اشاره به نامگذاری این سال به نام «معارف اسلامي و فرهنگ ايراني در آثار سعدي» به نگاه سعدی در معارف اسلامی پرداخت.
کمالی سروستانی گفت: در قلمرو شعر کهن فارسی، نخستین موضوعی که از لحاظ ارزش های اخلاقی اسلام حائز اهمیت فراوان  است، اندیشه یکتاپرستی و اعتقاد به توحید است. در بیشتر آثار کهن فارسی ، موضوع خداپرستی و بحث صفات جلال و جمال خداوند به گونه ای هنرمندانه مطرح شده و شاعران و نویسندگان موحد و حقیقت جوی بر اساس هنر شاعری و نویسندگی خویش، به اثبات وجود پروردگار و توصیف مظاهر رحمت و لطف  او و بیان نظم و عظمت جهان هستی پرداخته اند.
مدیر مرکز سعدی شناسی خاطر نشان کرد: توحید و یکتاپرستی در مکتب سعدی نیز از جایگاه خاصی برخوردار است. یکتاپرستی با فطرت وجوهر روح عجین گشته است. او به پیروی از این سنت ارجمند و به باور توحیدی خود، آثار خود را با یاد و نام خداوند یکتا و ستایش های حکت آمیز آغاز کرده چرا که بر این باور است که هر کار مهمی که با نام خداوند آغاز نشود ناقص و ناتمام خواهد ماند.
این سعدی پژوه با بیان اینکه ایمان مذهبی و اعتقاد راسخ به مبنای دینی به ویژه توحید و یکتا پرستی در آثار سعدی آشکارا پیداست، اضافه کرد: توحید سرسلسله عقاید راسخ و شالوده همگی افکار و آرا و اقوال سعدی است و این وجد و ذوق و عشق و جذبه که در آثار او دیده می شود برخاسته از منبع توحید و عرفان اوست. آثار سعدی با قرآن و حدیث و دیگر معارف اسلامی عجین شده است. او دلباخته پروردگار است و سر به ستایش و پرستش خدایی می ساید که قرآن کریم او را توصیف کرده و نوع بشر را به پرستش دعوت می کند؛ خدایی که عالم را از نهانخانه نیستی به عرصه هستی آورده و به تدبیر و حکمت بالغه خویش، کسوت وجود بر قالب آنان پوشانیده است. ذاتی یکتا و بی همتا، ازلی و ابدی از همه عیبی منزه و از هر نقصی مبری.
مدیر مرکز سعدی شناسی تصریح کرد: سعدی به خلق جهان که همه یکسره نهال خدایند، مهر می ورزد و از سر این نوع دوستی، بشارت رحمت خداوند را که کلام الله دریافته، در قالب نظم و نثر در لابه لای حکایات و با زبانی برخاسته از ذهن و دلی عاشق، به مخاطبان خود یادآور می شود. صفات بی چونی که برتر از خوف، رجا را در دل فروماندگان متبلور می سازد.
وی گفت: صفات خداوندگار از ویژگی هایی برخوردار است که در شرایط گوناگون، عرصه تجلی می یابد. مومنان و عارفان و سالکان بر این باورند که هر یک از اسما و صفات خداوند تعالی را اثری است خاص خود و بنا بر آنچه در متون دینی ما آمده، این اسما و صفات خداوند را به دو گروه تقسیم می کنند.
وی با تفکیکی این صفات به جمالیه و جلالیه توضیح داد: صفات جمالی خداوند آن دسته از اسما و صفات الهی است که در بر گیرنده معانی لطف، عطوفت رحمت و رافت است. در مقابل صفات جلالیه مظهر قهر اسما و صفات و افعال الهی است.
کمالی توضیح داد: کنکاش در کلیات سعدی نشانگر بسامد بالای صفات جمالیه بر صفات جلالیه حق تعالی است. سعدی در لابلای حکایات و اشعار خویش پیوسته صفات جمالیه خداوند را بر می شمارد. در جهان نگری او خداوند و امید به فضل و لطف و رحمت او تنها سرمایه بندگان برای عفو و رستگاری به شمار می آید.
وی در ادامه افزود: اهمیت این امر چنان است که سعدی در بوستان خویش، باب نهم را به توبه و یافتن راه صواب اختصاص می دهد تا صریح و آشکار عظمت بخشش خداوندی را یادآور شود. بسامد بسیار این امر یعنی سخن راندن از مغفرت، عفو و بخشایش خداوند در پرتو یقین و امیدی تردید ناپذیر، نشان از اعتقاد راسخ او به این صفت جمالی خداوندگار است. از سوی دیگر برای تاکید بر این باور پس از استغاثه و طلب بخشندگی از بارگاه رئوف غفور، مسئله شفاعت را عنوان می کند. امری که بار دیگر بر رحمت ربوبی پروردگار تاکید می ورزد. باوری که با تمام مشتقات خود" سی بار" در سوره های مختلف قرآن کریم به کار رفته است. آیاتی که شفاعت را مخصوص خدا و یا منوط به اجازه خداوند می داند. سعدی بر این اصل پای می فشرد و بار دیگر تجلی رحمانی خداوند را بر بندگانش یادآور می شود.

***
در ادامه این نشست از حجت الاسلام و المسلمين دكتر رسول جعفريان، رييس كتابخانه، موزه و مركز اسناد مجلس شوراي اسلامي به پاس ایجاد تحول در این مرکز تقدیر شده و لوح یادبود این مراسم به وی اهدا شد.
***
نشست اول این روز با سخنرانی دكتر رضا داوري اردكاني با موضوع «سعدي، مفتي ملت اصحاب نظر باز آمد»،آغاز شد و سپس دكتر غلامحسين ابراهيمي‌ديناني درباره«حكمت نظري و حكمت عملي در آثار سعدي» و دكتر غلامرضا اعواني»با موضوع«مذهب عشق الهي در غزليات سعدي» سخنرانی کردند.
در ابتدای نشست اول علی اصغر محمدخانی معاون فرهنگی شهر کتاب با ارایه گزارشی از برگزاری همایش دوروزه سعدی و پوشکین گفت: علت انتخاب موضوع این همایش جایگاه ویژه هر دو شاعر در کشور خود است. زبان امروز ما مدیون سعدی است و همه کسانی که به نحوی با زبان فارسی ارتباط دارند فارسی را از سعدی آموخته اند. همین مقام را پوشکین در زبان روسی دارد. البته ترجمه آثار او اقبالی مانند چخوف و داستایوفسکی نداشته است.
وی ادامه داد: با توجه به اینکه در روسیه 6 ژوئن (16 خرداد) - روز تولد الکساندر پوشکین - به نام روز زبان روسی نامگذاری شده است تصمیم گرفتیم با همکاری بنیاد روسکی میر و رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در روسیه دوره چهل روزه بررسی ادبیات ایران و روس را برگزار کنیم که این برنامه از یادروز سعدی آغاز شد و ادامه آن در روسیه دنبال می شود.
وی سپس به ذکر مثال هایی از شناخت پوشکین از ادبیات ایران و بویژه آثار سعدی و تاثیر پذیری از آن پرداخت.

سعدی عصر جدیدی آغاز کرد
دكتر رضا داوري اردكاني در ادامه این مراسم گفت: ما نیازهایی  داریم که کم و بیش خود به خود فراهم می شود و برخی که آن را زیاد احساس نمی کنیم؛ از جمله نیازهایی که ما کمتر احساس می کنیم نیاز به شعر  و از جمله شعر سعدی است . در واقع باید پرسید: ما بدون شعر چه هستیم ؟ پاسخ به این سووال عظمت شعر سعدی را بیشتر آشکار می کند؛ چرا که  سعدی برای ما یک تفنن نیست. سعدی در تاریخ ما ادامه پیدا کرده و ادامه خواهد یافت .
وی افزود: سعدی ادیبی است که با ادبیات فارسی و عربی به خوبی آشناست؛ تاریخ می داند و آثار دینی و معارف اسلامی را مطالعه کرده است. سعدی تحصیل کرده و  در واقع برای من توجیه پذیر نیست که بدانم اگر سعدی و حافظ و نظامی و غزالی و هر کدام از شاعران در تاریخ نبودند چه می شد؟ در واقع فقدان آن ها جبران ناپذیر است. اگر سعدی نبود ما نمی توانستیم تصور کنیم که چه کسی و در کجا بودیم .
داوري اردكاني تصریح کرد: سعدی تجدید یک عهد و دوران است . وقتی مغول ها به ایران  آمدند تا شرق ایران را نابود کردند. اینجا سعدی پرچم دار و  احیا کننده است؛ سعدی کاری  مشابه فردوسی کرد .
وی افزود:  سعدی معارف اسلامی ایرانی را می شناخته و  معلم و آموزگار این معارف است. سعدی معلم ادب و اخلاق بوده و با شعر، نگهبان و نگهدارنده زبان و فرهنگ ما شده و  همین طور این نگاهبانی ادامه دارد .
این استاد برجسته فلسفه تاکید کرد: سعدی آغاز و زمان شروع عصر خودش است و تکرار کننده گذشته نیست . انسان هایی که تاریخ می سازند ماندگار می شوند. همه انسان ها اهل تفکر  هستند ولی افرادی در صدر تاریخ قرار دارند. شاعران و  متفکران آغاز کننده عهدها و پیمان های تاریخی هستند. مراد این است که  آن ها سخنی می آورند که سخن همه می شود و همه از آن بهره ای می برند . این نفوذ یعنی جاودانگی و ماندگاری و شاعر ماندگار می شود زیرا زمان را دریافته است.
وی گفت: کسی در قرن هفتم هجری در بدترین اعصار تاریخی کشور زندگی می کند و  تمام آثارش  زنده می ماند؛ در واقع او عین زمان است. .سعدی زبان ما است و هیچ گاه فراموش نمی شود.
 داوری اردکانی با طرح این پرسش که چه شده که سعدی در یک قلمرو وسیع سیاسی- اجتماعی همواره مطلوب بوده و هنوز مطلوب است؟ توضیح داد:  سعدی در ما و  با ما حضور دارد و چیزی از وجود ما متعلق به اوست..او هنگامی که مرثیه "المعتصم بالله" را گفت عصر جدیدی آغاز شد؛ عصر دیگری در تاریخ اجتماعی- فرهنگی و نه فقط در تاریخ شعر ما.

سعدی حکیم است نه فیلسوف
دكتر غلامحسين ابراهيمي‌ديناني سخنران بعدی این نشست بود. وی در ابتدا به نقش مدرسه و محیط اجتماعی در زندگی شخصی پرداخت و خاطر نشان کرد که این دو می تواند باهم در تعارض باشد.
وی با اشاره به محیط و مدرسه سعدی گفت: سعدی درس خوانده نظامیه بغداد است که مرکز نظامیه ها و یکی از مهم ترین دانشگاه های جهان اسلام است. این مجموعه مانند دانشگاه های امروزی برای خود ضوابطی داشته اما به لحاظ محتوا این دانشگاه تحت تاثیر منطق شافعی و کلام اشعری بوده است.  سعدی درس خوانده نظامیه است و این موضوع در او اثر داشته است.
دینانی به محیط سعدی اشاره کرد و افزود: سعدی به نقاط مختلف دنیا سفر می کند، با انسان های مختلف و بزرگانی چون مولوی، شیخ صفی الدین اردبیلی و... نشست و برخواست داشته و این دیدارها هم کم نیستد چون او عمر درازی داشته است. سعدی سرد و گرم روزگار را چشیده و استعداد زیادی هم دارد اما همه این ها به تنهایی او را نساخته بلکه سعدی را زمان خود ساخته و معاصر عصر خویش بوده است. یعنی عصر خودش را یافته است.
 این استاد فلسفه تاکید کرد: سعدی حرف های نظامیه و کلام اشعری را تکرار نمی کند بلکه روح زمان خودش را گرفته و مبدا تاریخ و دوران ساز می شود. این چنین که تا سعدی هست زبان فارسی هم هست و تا زبان فارسی هست سعدی می درخشد.
وی افزود: سعدی اشعری به ذات است. می گوید: به نام خداوند جان آفرین/ حکیم سخن در زبان آفرین. مصرع دوم، تمام جدال فکری تاریخ اسلام و تمام بحث های امروز کمبریج و هاروارد و دانشگاه های امروزی را در خود دارد. این همان موضوع فلسفه تحلیل زبان است. "حکیم سخن در زبان آفرین" یعنی آیا زبان سخن می گوید؟ یا سخن در زبان من آفریده می شود؟ جنگ همین است. سعدی اینجا اشعریت خودش را ثابت می کند که " در زبان من سخن آفریده می شود". اشاعره می گفتند: کلام یعنی سخن در دل است و زبان نماینده آن.
دینانی تاکید کرد: سعدی عارف بزرگی است و به حکم اینکه وارد دنیای عرفان شده نمی تواند اشعری بماند و باید عبور کند. مولوی و غزالی هم همین کار را می کنند.
این استاد فلسفه در ادامه سخنرانی خود گفت: سعدی فیلسوف به معنای کلمه نیست ولی "مفتی ملت اصحاب نظر" است؛ فلاسفه هم همین کار را می کنند. سعدی بی تردید حکیم است. در ایران باستان حکیم وجود داشته نه فیلسوف؛ چرا که فیلسوف یونانی است. حکیم یعنی کسی که سخنش محکم است." اتقان صنع " دارد؛ پس نظر و کار حکیم، محکم تر است.
وی در بخش دیگری از صحبت هایش با اشاره به جایگاه سعدی در ادبیات تاکید کرد: اگر سعدی را الم می کردیم، حرف اول را در دنیا می زدیم.
دینانی در ادامه با اشاره به دو اثر گلستان و بوستان گفت: این  دو کتاب هر دو درباره انسان است اما گلستان درباره انسان آنچنان که هست صحبت می کند و بوستان از انسان و اجتماع آن گونه که باید باشد. انسان هم اگر خودش را آن گونه که هست نشناسد درباره آنچه که باید خودش را نمی شناسد. خداوند می فرماید: من آنم که هستم اما ما باید بگوییم: من آنم که می شوم. بحث سعدی هم در گلستان و بوستان همین است. این حکمت عملی است.
   وی توضیح داد: سعدی  می گوید: "تو کز محنت دیگران بی غمی، نشاید که نامت نهند آدمی".  این خلاصه گلستان است. اما بوستان اخلاق است. اخلاقی که سعدی ریشه هایش را به عشق می برد. گلستان انسان را آنچنان که هست نشان می دهد و بوستان آنچه می تواند باشد.

سعدی عارفی است که درس اخلاقی می دهد
 دكتر غلامرضا اعواني سخنران بعدی مراسم با ذکر خاطره ای از سفر به هند و تاثیر شعر حافظ و سعدی در این کشور گفت: فرهنگ فارسی چنان قوی است که بخشی از فرهنگ دیگر کشورها شده است.
وی با طرح این نکته که شاعران بزرگ ما یا عرف یا حکیم هستند گفت:
این خصوصیت وحی پیامبر(ص) است که همه جا در وصف پیامبر، قرآن و حکمت آمده است. قرآن معجزه است و ما شاعرانی داریم که متاثر از قرآن هستند؛ چون سعدی و حافظ. نه تنها در رابطه با حضرت رسول در رابطه با حضرت عیسی (ع) و خیلی دیگر از پیامبران لفظ کتاب با حکمت بیان شده است و حکیمان ما این حکمت را در زبان استدلال،هنرمندان ما با زبان و شاعران این حکمت الهی را در زبان شعر بیان کرده اند.
وی با اشاره به تحولات فلسفه  و حکمت افزود: در عرفان و فلسفه همیشه سلوک به حق است و همیشه عرفان با وحی ارتباط دارد و عارف مسلمان واقعا عرفان خودش را از باطن وحی می گیرد. بنابراین این حکمت قرآنی می تواند در زبان شعر هم بیان شود و اگر درزبان شعر بیان شود بسیار عظیم است؛ برای اینکه آن زیبایی کلام را دارد. امروزه متاسفانه وقتی صحبت از این بزرگان می شود به جنبه الهی و عرفانی آن ها توجه نمی شود و فقط به جنبه شعری آن ها توجه می کنیم و این درست نیست.
وی به تفاوت عرفان اسلامی با سایر عرفان ها پرداخت و گفت: در عرفان اسلامی عارف پس از رسیدن به مقام فنا به مقام بقا نیز می رسد و این موضوع مخصوص امت رسول الله (ص) است و سعدی عارفی است که به بشریت برگشته و درس اخلاقی می دهد.
اعوانی تاکید کرد: عده ای عام می پندارند که این عشق در اشعار سعدی عشق زمینی است و سعدی عارف نبوده است. در حالی که عشق اساس وجود است؛ اگر عشق نبود اصلا وجود وهستی نبود. عشق سعدی الهی است و نه مجازی؛ عشق خداست که در سراسر وجود او موج می زند. سعدی به معنای حقیقی اهل نظر است هر چند که در قرآن کریم میان معنای نظر و رویت که در تفاسیر شعر سعدی از آن استفاده می‌شود تفاوت هایی عنوان شده است.

***

در نشست دوم این روز دكتر سيروس شميسا درباره «علت سكوت سعدي» و دكتر محمدرضا خالصي پيرامون «نقد تطبيقي اخلاق در آثار سعدي و كانت» سخنرانی کردند.

روایتی تازه از مقدمه گلستان
دکتر شمیسا با اشاره به  مقدمه گلستان و آنجا که سعدی می گوید که تصمیم گرفتم دیگر معاشرت و مصاحبت نکنم ،گفت: اولا سعدی عمری تلف نکرده بلکه سعدی تمام عمرش افتخار بوده و شور و عشق. به فرض اینکه این طور بوده باز این دلیل منطقی نیست که یک نفر بگوید چون عمری هدر دادم و مدت زمان زیادی تا پایان عمرم نیست دیگه گوشه نشینی برگزینم.
وی توضیح داد: به اعتقاد من سعدی حرف هایی زده که مورد انتقاد وارد شده و واکنش او یک حالت قهر گونه دارد. اگر این فرضیه درست باشد باید دید سعدی کجا این گونه حرف ها را زده است.  این مطلب حتما گلستان نیست چون در مقدمه گلستان این حرف را زده است. کتابی که قبل از گلستان نوشته بوستان است؛ بوستان یک سال قبل از گلستان نوشته شده است؛ این سنت خیلی عجیب است  و شاعران بزرگ کتاب به نثر نمی نوشتند این هم با این عجله؛ سعدی گلستان را یک سال بعد از بوستان نوشته پس به دنبال این حرف های انتقادی باید در همان بوستان باشیم.
 این استاد ادبیات دانشگاه با بیان اینکه مقدمه گلستان را از زاویه دید تاریخ گرایی مطالعه کرده گفت: تاریخ گرایی جدید می گوید، تاریخ هم مثل متون جدید فقط یک روایت ندارد و ثانیا متون ادبی در ارتباط با تاریخ معنی می دهد.
وی افزود: این احتمال هست که اشعاری از سعدی موجب گله گذاری هایی شده باشد. این اتفاق ممکن است به چند دلیل رخ داده باشد: اول بیان سخنان انتقادی و سیاسی مثلا در مورد مغولان یا شاه .  دوم گفتن سخنانی که چندان به مذاق متشرعین خوش نمی آمده است. سوم سخنانی که به مذاق متصرفه خوش نمی آمده و دیگر بیان سخنانی در عشق و شاهد بازی ممکن است حساسیت هایی ایجاد کرده باشد. البته از این میان برخی علل قوی تر و برخی ضعیف تر هستند.
وی توضیح داد: مثلا احتمال درباره مطالبی در عشق وعاشقی و شاهد بازی از آن جا که در گلستان هم آمده است چندان قوی نیست. به نظر می رسد که مهمترین عامل همان سخنان سیاسی و انتقادی در مورد مغولان وسیاست شاه بوده باشد. در شرایط جنگی حمله مغول و شرایط ناپایدار صلح گویا هر گونه سخن گفتن از این مسایل خوشایند دربار نبوده است و سعدی هم  در گلستان بر خلاف بوستان دیگر به این مطالب نمی پردازد. البته دوستان او عقیده دارند که سعدی نباید در این خصوص سکوت کند چنان که یکی از آن ها می گوید که دریغ است ذوالفقار علی در نیام و زبان سعدی در کام باشد.

این استاد برجسته زبان و ادبیات فارسی افزود: سعدی در شرایطی که مغولان در ایران حضور داشتند و دربار وقت فارس به نوعی با آنان مصامحه کرده بود، شروع به سرایش اشعار و متن هایی با موضوعات سیاسی می کند که غالب آنها در مخالفت با حضور مغولان در ایران بوده است و این موضوع قاعدتا برای حاکمان وقت خوشایند نبوده و او  را وادار به سکوت می کند. گویا در این میان دوستان او نیز او را به سکوت فرا خوانده اند. 
وی اضافه کرد: سعدی از مغولان با اصطلاح فتنه یاد می کند که بار مذهبی دارد و آنان را یعجوج می خواند. در مقدمه گلستان هم با اشاره و رمز به فتنه مغولان و مامن بودن فارس اشاره می کند. سعدی در مورد حمله مغولان که سخن روز بود سخنان بسیاری دارد که چندان  مورد توجه قرار نگرفته است.
شمیسا خاطر نشان کرد: سعدی در باب اول که در عدل و تدبیر است مرتبا به شاه درس می دهد . در جایی با شاه شوخی کرده است که به نظر من روابط او با شاه صمیمانه تر از  آن بود که اتابک دگیر شود اما به هر حال می توانست باعث بهانه درباریان شود.

آرای سعدی و کانت
سخنران پایانی این نشست علمی،  دکتر محمد رضا خالصی بود. وی سخنانش را با ذکر بیانی از سعدی از استاد حسن امداد آغاز کرد. وی نخست به تقسیم بندی اخلاق به دستوری و فراخلاق  پرداخت .
خالصی عقل عملی را مرکز فلسفه کانت و اندیشه و تفکر را مبنای دیدگاه های وی خواند و گفت: سعدی هم امتیاز انسان را بر موجودات دیگر عقل می داند.
وی به برخی دیگر از وجوه تشابه آرای سعدی و کانت پرداخت و افزود: کانت هم چون سعدی معتقد است انسان پاک آفریده شده است.
این مدرس دانشگاه توضیح داد: کانت در تشریح اراده انسان به گزینش شیوه عمل و تصمیم گیری و خودمختاری اعتقاد دارد حال آنکه سعدی متاثر از اشعریان این اختیار را آن چنان نمی بیند.
وی گفت: در نگاه سعدی اخلاق باید ملکه ذهن باشد و شیخ بر اساس اندیشه غایت گرا برای تشویق مخاطبان همه دلایل خوب را ذکر می کند.
خالصی نگاه کانت به دین را یک نقطه تمایز در موضوع سخن ذکر و اضافه کرد: کانت دو نگاه عبادی و اخلاقی به دین دارد و تنها دین اخلاقی محض را مهم می داند. اما سعدی تمایزی  در این میان نمی بیند.
وی در ادامه به برخی تشابهات سعدی و کانت در بحث تربیت اخلاقی پرداخت. آموزش اصول اخلاقی از کودکی، آموزش دوری از سستی،تربیت اخلاقی متعادل، آمیختن علم و عمل، عزت مند بار آمدن کودکان و دوری جوانان از شهوات از جمله مثال هایی بود که خالصی در این بخش اضافه کرد. 




نشست علمی یادروز سعدی/ گزارش تصویری

خوان سعدی شیراز در سال «معارف اسلامي و فرهنگ ايراني در آثار سعدي»  برای فیلسوفان گسترده شد؛ موطن شیخ اجل این بار پذیرای بزرگان فلسفه ایران بود تا از نگاه خود، از حکت سعدی بگویند. اهالی فرهنگ، شاعران، دانشجویان، محققان و مشتاقان کلام شیخ شیراز، 31 فروردین ماه و در آستانه اردیبهشت ماه جلالی، در مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس گردهم جمع شدند تا خوشه چین برنامه های علمی یادروز سعدی در سال 91 باشند. 


گزارش تصویری این نشست را در ادامه می بینید:








 




رضا شعبانی، صادق همایونی و علی اصغر محمدخانی

 
کوروش کمالی سروستانی





 رضا داوري اردكاني



غلامحسين  ابراهيمي‌ديناني



غلامرضا اعواني




محمد علی رنجبر، محمود عالیشوندی، کاووس حسن لی




سیروس شمیسا



محمد رضا خالصی






تجلیل از رييس كتابخانه، موزه و مركز اسناد مجلس شوراي اسلامي